Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) βρίσκονται στο επίκεντρο του οικονομικού σχεδιασμού, με το οικονομικό επιτελείο να εξετάζει ένα μοντέλο που θα μπορούσε να περιορίσει αισθητά τις κρατήσεις για εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους. Η βασική φιλοσοφία της προτεινόμενης μεταρρύθμισης είναι η μετάβαση από την επιβάρυνση ολόκληρης της σύνταξης σε ένα σύστημα όπου η εισφορά θα υπολογίζεται μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το όριο των 1.468 ευρώ. Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για το διαθέσιμο εισόδημα των συνταξιούχων, αλλά και για τη δημοσιονομική ισορροπία του ασφαλιστικού συστήματος.
Η αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού
Σήμερα, όταν η κύρια σύνταξη ξεπερνά τα 1.468 ευρώ, η ΕΑΣ υπολογίζεται στο σύνολο του ποσού. Το μοντέλο που εξετάζεται μεταβάλλει αυτή τη λογική και εισάγει ουσιαστικά μια φορολογικού τύπου οριακή εφαρμογή της εισφοράς. Με βάση τα σενάρια που έχουν δημοσιοποιηθεί, το ποσό μέχρι τα 1.468 ευρώ θα παραμένει εκτός υπολογισμού και η κράτηση θα αφορά αποκλειστικά το υπερβάλλον ποσό. Πρόκειται για αλλαγή που περιορίζει το φαινόμενο των απότομων επιβαρύνσεων όταν μια σύνταξη περνά σε υψηλότερη κλίμακα. Ενδεικτικά, για μικτή κύρια σύνταξη 1.575 ευρώ, η κράτηση θα μπορούσε να μειωθεί από 47,25 ευρώ σε περίπου 12,84 ευρώ τον μήνα. Η διαφορά μεταφράζεται σε ετήσια ενίσχυση περίπου 413 ευρώ.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση θα μπορούσε να επηρεάσει περίπου 450.000 συνταξιούχους, δημιουργώντας ένα αξιοσημείωτο δημοσιονομικό κόστος αλλά ταυτόχρονα ενισχύοντας το διαθέσιμο εισόδημα των δικαιούχων. Από μακροοικονομική σκοπιά, μια τέτοια μεταβολή έχει και πλευρά ζήτησης. Το πρόσθετο εισόδημα που παραμένει στα χέρια των συνταξιούχων είναι πιθανό να κατευθυνθεί σε κατανάλωση, ιδιαίτερα σε βασικές δαπάνες, υπηρεσίες και υγειονομική περίθαλψη. Συνεπώς, η μεταρρύθμιση δεν αφορά μόνο την ασφαλιστική πολιτική, αλλά μπορεί να έχει έμμεσες επιδράσεις στην πραγματική οικονομία.
Παράλληλα, εξετάζονται παρεμβάσεις στις επικουρικές συντάξεις. Ένα από τα σενάρια προβλέπει την κατάργηση της ΕΑΣ για επικουρικές άνω των 300 ευρώ, εξέλιξη που θα μπορούσε να αφορά περίπου 280.000 συνταξιούχους. Ένα δεύτερο ενδεχόμενο αφορά την εισφορά ασθενείας 6% στις επικουρικές. Η μείωση ή κατάργησή της θα είχε πολύ ευρύτερο δημοσιονομικό αποτύπωμα, καθώς αφορά περίπου 1,2 εκατομμύρια συνταξιούχους. Το ζητούμενο για την κυβέρνηση είναι επομένως να επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στην εισοδηματική ενίσχυση των συνταξιούχων και τη δημοσιονομική βιωσιμότητα.
Καθοριστική αναμένεται να είναι και η δικαστική διάσταση της υπόθεσης. Η προγραμματισμένη συζήτηση στο Ελεγκτικό Συνέδριο στις 7 Οκτωβρίου μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο θα διαμορφωθεί το τελικό πλαίσιο. Το ζήτημα αφορά τη συνταγματικότητα του υφιστάμενου τρόπου υπολογισμού της ΕΑΣ και, κατ’ επέκταση, το ενδεχόμενο αλλαγών ή επιστροφών σε συγκεκριμένες κατηγορίες συνταξιούχων.
Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελούν τα αναδρομικά. Για συγκεκριμένες κατηγορίες συνταξιούχων του Δημοσίου, οι δικαστικές διεκδικήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικές επιστροφές, ενώ ξεχωριστό ζήτημα αποτελούν οι αξιώσεις για τα Δώρα. Εδώ βρίσκεται και μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το οικονομικό επιτελείο: κάθε νέα παροχή ή επιστροφή πρέπει να εντάσσεται σε ένα μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό πλαίσιο, ώστε να μην δημιουργούνται μόνιμες δαπάνες χωρίς αντίστοιχα σταθερά έσοδα.
Στο βάθος όλων αυτών βρίσκεται ο Ασφαλιστικός Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), τα αποθεματικά του οποίου υπολογίζονται περίπου στα 23 δισ. ευρώ. Ο συγκεκριμένος μηχανισμός αποτελεί βασικό «μαξιλάρι» του ασφαλιστικού συστήματος απέναντι στις μελλοντικές δημογραφικές πιέσεις. Η δεκαετία 2030-2040 θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να αυξήσει τις ανάγκες χρηματοδότησης των συντάξεων.
Η πιθανή μεταρρύθμιση της ΕΑΣ δεν είναι απλώς μια τεχνική αλλαγή στις κρατήσεις. Είναι μέρος μιας ευρύτερης εξίσωσης ανάμεσα σε εισόδημα, κοινωνική πολιτική, δημοσιονομική πειθαρχία και βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος. Για τους συνταξιούχους, το ζητούμενο είναι ένα δικαιότερο και περισσότερο αναλογικό σύστημα κρατήσεων. Για το κράτος, όμως, η πρόκληση είναι να διασφαλίσει ότι κάθε ελάφρυνση μπορεί να χρηματοδοτηθεί με ασφάλεια όχι μόνο σήμερα, αλλά και τα επόμενα χρόνια.